Hardlopen is nog nooit zo populair geweest. In België stonden in 2024 bijna 500.000 deelnemers aan een startlijn, een absoluut record en een stijging met 80.000 ten opzichte van het jaar daarvoor. In Frankrijk telt het Observatoire du Running 2026 13,2 miljoen beoefenaars. Het fenomeen raakt elk profiel: van beginners die zich aan een 5 km wagen, over de liefhebbers van de halve marathon, tot de ultratrailers die honderden kilometers aaneenrijgen. Hardlopen is, met andere woorden, een massasport geworden. Maar het probleem is dat deze democratisering zelden gepaard gaat met een medische cultuur die in verhouding staat tot de hype.
De beginner tegenover zijn grenzen
Eerste profiel, eerste valkuil. De beginnende loper is degene die zich het snelst blootstelt aan blessures, juist omdat hij de werkelijke belasting die het lopen op het lichaam legt nog niet kent. De knie krijgt de meeste schade te verduren: patellofemoraal pijnsyndroom, patellaire tendinopathie, het lopersknie-syndroom. Dat zijn allemaal aandoeningen die volgens de beschikbare epidemiologische gegevens tussen 31 en 40 % van de bij lopers vastgestelde blessures uitmaken. Daar komen nog scheenbeenvliesontsteking, achillespeestendinopathie en stressfracturen bij, die door de herhaalde impact van de voet op het asfalt ontstaan wanneer de belasting te snel toeneemt.
Want daar zit voor de beginner de kern van het probleem: de vaak te snelle opbouw. Het spier- en peesweefsel past zich niet in hetzelfde tempo aan als de motivatie. Wie het wekelijkse volume met meer dan 10 % verhoogt, vermenigvuldigt het blessurerisico met drie. Dat lijkt weinig, en toch is het de regel die de overgrote meerderheid van de nieuwelingen overtreedt.
De marathonloper en de hartkwestie
De loper van een halve of hele marathon waant zich vaak veilig. Hij traint regelmatig, kent zijn lichaam, let op zijn voeding en heeft al meerdere wedstrijden achter de rug. En net daar is het soms dat vertrouwen dat hem kwetsbaar maakt. Het hartrisico bij langeafstandslopers is geen mythe: het is zeldzaam, maar reëel en bijna altijd onderschat.
De cijfers zijn bij specialisten bekend. Het aantal gevallen van plotse hartstilstand tijdens een marathon wordt geschat op 1,01 per 100.000 deelnemers, tegenover 0,27 per 100.000 bij een halve marathon. Zeldzaam dus, maar niet onbestaande. En de voornaamste oorzaak bij lopers ouder dan 35 jaar is een niet-opgespoorde onderliggende kransslagaderaandoening. De inspanningstest, aanbevolen vanaf 40 jaar voor mannen en 55 jaar voor vrouwen, blijft nochtans grotendeels onderbenut bij amateurlopers.
🔥🇫🇷 | Brons in Tokio, zilver in Parijs! Bashir Abdi piekt weer op het juiste moment, namelijk op de olympische marathon! 🥈🇧🇪 #Paris2024
— Eurosport Nederland (@Eurosport_NL) August 10, 2024
📺 Stream Paris 2024 op HBO Max pic.twitter.com/Vhs5fnYhZD
Nog verraderlijker: studies bij oudere marathonlopers die op lange termijn grote trainingsvolumes hebben afgelegd, brengen zones van fibrose ter hoogte van de hartspier aan het licht. Deze letsels, opspoorbaar via MRI, verhogen het risico op aritmie. We weten het, lopen blijft over het algemeen goed voor het hart. Een systematische review met 230.000 personen bevestigt een daling van de sterfte door alle oorzaken bij lopers. Maar de voordelen nemen niet toe met de intensiteit. Het extra risico wél.
De ultratrailer: een uitgeputte darm
Dit is het meest extreme profiel en datgene waarvoor de recente wetenschappelijke gegevens het meest verontrustend zijn. De Amerikaanse oncoloog Timothy Cannon analyseerde de colonoscopieën van 94 extreme lopers tussen 35 en 50 jaar. Resultaat: bijna de helft vertoonde poliepen in de dikke darm, waarvan 15 % gevorderde poliepen. Dat is een hoger percentage dan wat bij de klassieke screenings in dezelfde leeftijdsgroep wordt vastgesteld.
Het onderliggende mechanisme is gedocumenteerd. Bij een langdurige en intense inspanning leidt het lichaam de bloedstroom van de darm weg naar de aangesproken spieren. Beroofd van zuurstof kunnen de darmcellen afsterven. Het slijmvlies wordt doorlaatbaar, ontsteekt en raakt geïrriteerd. Een studie van de Monash-universiteit in Australië gaat nog een stap verder: bij ultralopers komen darmendotoxines na de wedstrijd in het bloed terecht, wat een fysiologische toestand veroorzaakt die de sepsis benadert.
Deze symptomen zijn niet anekdotisch. Een studie tijdens de Ultra Marathon des Cirques op La Réunion in 2024 toont aan dat 94 % van de live opgevolgde lopers gastro-intestinale klachten beschreef tijdens de wedstrijd (misselijkheid, krampen, diarree, braken). Wat veel ultratrailers als normaal beschouwen, maakt deel uit van het klinische beeld. Dit punt moet aan het denken zetten.
De studie van Cannon kent echter beperkingen, met een beperkte steekproef en nog hypothetische conclusies. Sommige gastro-enterologen waarschuwen om er niet te veel in te lezen. Dat neemt niet weg dat aanhoudende signalen zoals chronische opgeblazenheid, regelmatige krampen of rectaal bloedverlies een medisch consult verdienen en geen sportieve normalisering.
Wat hardlopen voor zijn liefhebbers verbergt
Deze drie profielen hebben dit gemeen: een neiging om de waarschuwingssignalen te minimaliseren in naam van de prestatie of het overstijgen van zichzelf. De hardloopmarkt, met een dubbelcijferige groei, hecht waarde aan de krachttoer en het startnummer. Maar ze hecht minder waarde aan het voorafgaande medische onderzoek, de cardiologische opvolging of het gastro-enterologische consult na een druk ultraseizoen.
Lopen blijft goed voor de gezondheid, dat is een vaststaand feit. Maar de echte gevaren van het hardlopen verdwijnen niet omdat men ze negeert. Ze stapelen zich stilletjes op, tot op het moment dat het lichaam een signaal stuurt dat men niet meer kan omzeilen. En dat zelfs fataal kan zijn. Zijn loperprofiel kennen, is al weten waaraan men zich blootstelt. En lopen met kennis van zaken.
